Dat RTL zijn lijsttrekkersdebat had omgedoopt tot ‘Premiersdebat’ was natuurlijk een beetje gek. Naast dat we in Nederland geen premier kiezen, lieten Rutte en Wilders – wiens partijen de peilingen al tijden aanvoeren – verstek gaan. Desondanks kon het debat een belangrijke slag worden in de verkiezingsstrijd. Als communicatieve betweters zaten wij aan de buis gekluisterd om te genieten van de schermutseling en de lijsttrekkers ongevraagd van advies te voorzien.

Winnaars en verliezers

In de Volkskrant vertelde VVD-burgemeester Jozias van Aartsen dat de ‘Doe normaal’-brief van Rutte niet uit zijn pen had kunnen komen. “De campagnes van alle politiek partijen zijn zó bedacht. Daarmee scoor je soms een punt, maar het wil niet zeggen dat je het land verder helpt.” Kritiek die zo doorvertaald kan worden naar het RTL-debat. Een gelikte show die als arena was ingericht om uiteindelijk een winnaar te kunnen kronen. De spelregels gaven dan ook geen ruimte voor nuance: je bent voor óf tegen en krijgt 20 seconden om standpunten toe te lichten. En het publiek beloonde de beste soundbites met een daverend applaus.

Een gemiste kans. De relatief kleine verschillen tussen de aanwezige partijen vroegen eerder om een goed gesprek dan een uitwisseling van oneliners. In de ruim twee uur die het debat mocht duren was daar ruimte voor geweest. Helaas maakte RTL een andere keuze, waardoor authenticiteit werd afgestraft en hapklare boodschappen beloond. Welke lijsttrekker het debat ook gewonnen mag hebben, de verliezer is de zwevende kiezer.

David
David

Gebrek aan communicatief leiderschap

Roemer (NOS)

De campagneslogan van de SP luidt ‘Pak de macht!’ Dat leek Roemer in het verkiezingsdebat niet te lukken. Drie inzichten over de manier waarop Roemer het debat voerde:

1. Zorg voor duidelijke boodschap

Het was al meteen raak bij de eerste stelling over de vraag of het eigen risico moet worden afgeschaft. Roemer drukte op rood, maar in zijn antwoord gaf hij aan dat hij voor afschaffing is. Een foutje? In elk geval niet sterk om zo het debat te beginnen.

2. Timing is everything 

De timing en inhoud van het zelfgekozen 1-op-1 debat viel ook in het water. Roemer had de helft van zijn vier minuten nodig om de vraag te stellen aan Klaver of hij wel of niet met de VVD wil regeren. Klaver gaf een duidelijk antwoord waarin hij zei van niet. Roemer wilde reageren, maar de tijd was al voorbij. Een tweede gemiste kans voor Roemer.

3. Lastig ‘aan de bal komen’ vanuit achterstand

In het debat over het vluchtelingenvraagstuk gaf Roemer een dubbel antwoord. We zijn tegen het opnemen van meer vluchtelingen, maar zullen ook niet wegkijken. Tsja, terug naar punt 1: wat is je boodschap? Roemer kwam niet meer ‘aan de bal’ en kon zijn rol als leider op links niet pakken.

Henriette
Henriette

Beeld en toon blijven allesbepalend

90 procent van de boodschap wordt bepaald door beeld en toon, slechts 10 procent door de inhoud. Wie live voor de camera’s met opponenten in gesprek gaat, denkt daarover na. Pechtold komt als winnaar van het debat naar voren, terwijl Buma de grote verliezer is. Dat bleek uit een peiling na afloop van het programma onder kijkers. Beiden probeerden zich premierwaardig op te stellen. Pechtold toonde zich zelfverzekerd en profileerde zich als bruggenbouwer. Daarentegen lukte het Buma niet om rust te brengen in zijn interventies en duidelijk zijn punt te maken. Een boze blik, versterkt door een ongemakkelijke glimlach, hielpen Buma ook niet verder.

Het advies in dit soort situaties is al lang helder: zorg dat je je emoties in beeld en toon onder controle hebt. De beeldcultuur vergroot ze direct en rigoureus uit in de (sociale) media. Het beeld en de toon blijven achter in de hoofden van de kijker. De inhoudelijke boodschap vrijwel niet.

Simone
Simone

(On)trouw aan het partijprogramma

Lijsttrekkersdebat RTL (De Volkskrant)

“Na alle tegenstellingen, wil ik op zoek naar wat ons verbindt”, zei Asscher tegen Buma in de slotfase van het debat. In Nederland regeer je niet alleen, dus het blijft wonderlijk te zien dat politieke leiders hun programmapunten met hand en tand verdedigen. Iedereen zal immers compromissen moeten sluiten met ouderwetse ruil- en koehandel.

Durfden de lijsttrekkers gisteren van hun programma’s af te wijken als dat nodig was? Niet echt. Van tegemoetkomingen was geen sprake; niemand had zin om alvast een mini-coalitie te sluiten. Zelfs niet op links. Buma hield vanuit zijn middenpartij zelfs het meest vast aan het partijprogramma en probeerde onhandig de vragen over levensbeëindiging te ontwijken.

Het credo lijkt dat de lijsttrekkers in dit soort debatten vinden dat de kiezer een eenduidig beeld van hun partij moet krijgen ‘zodat men weet waar elke partij voor staat’, maar die betutteling is een flinke communicatieblunder: de kiezer weet heel goed dat het straks om een coalitie gaat en wil graag weten waar de breekpunten en de overlegpunten zitten binnen een partijprogramma.

Gjerryt
Gjerryt

Is er een debatleider in de zaal!?

Frits Wester (NU.nl)

Tot slot even aandacht voor de niet-lijsttrekker die toch in debat wilde: Frits Wester. Een debat heeft een goede leider nodig. Iemand die onafhankelijk is, op de achtergrond blijft en het debat faciliteert. Wester slaagde hier niet in. Hij stelde suggestieve vragen, onderbrak de lijsttrekkers constant en zocht zelfs regelmatig het conflict op. Wester reageerde bijvoorbeeld op Roemers standpunt over vluchtelingen met: “Daarmee voorkomen we oorlogen niet”. Hierdoor werd Roemer uitgelokt om met Wester in debat te gaan. De rol van scherpe debatleider/presentator is een andere dan die van scherpe journalist.

Verder kwam het debat niet echt op gang. De vorm hielp niet mee, maar Wester speelde hier ook een opvallende rol in. Hij vatte bijvoorbeeld reacties van lijsttrekkers samen, waardoor anderen niet direct konden reageren. Of hij reageerde zelf, inhoudelijk op een reactie. Ook had Wester een grote rol in de start van de debatten per thema. Na de introductie van de stelling en een korte reactie per lijsttrekker was het de bedoeling dat er een discussie op gang kwam. Maar Wester startte het debat steeds met een sturende vraag of een eigen ‘vertaling’ van de stelling.

Kortom, het leek alsof Wester zelf graag mee wilde doen aan het debat. Misschien zien we hem over vier jaar terug op kieslijst?

Beeldbronnen

Coverfoto: Financieel Dagblad
Overige: Trending Nederland, NU.nl, de Volkskrant, RTL Nieuws

Janou
Janou